بغداد ، همگى شواهد غير قابل انكارى بر شهادت آن بزرگوار به دست عوامل عباسى مىباشد . مرحوم شيخ مفيد ، با اشاره به روايتى دربارهء مسموميت و شهادت امام جواد عليه السّلام ، رحلت آن حضرت را مشكوك دانسته است . « 1 » افزون بر روايات مذكور كه در مصادر متعدد آمده ، « 2 » قرائنى هم كه گذشت ، دلالت بر اين امر دارد . بنا به روايت مستوفى ، عقيدهء شيعه بر اين است كه معتصم آن حضرت را مسموم نموده است . « 3 » پاره‌اى از منابع اهل سنت ، اشاره بر اين دارند كه امام جواد عليه السّلام به ميل خود و براى ديدارى از معتصم عازم بغداد شده است . « 4 » در حالى كه منابع ديگر ، حاكى از آنند كه معتصم به ابن زيّات مأموريت داد تا كسى را براى آوردن امام به بغداد بفرستد . « 5 » ابن صبّاغ نيز با عبارت « اشخاص المعتصم له من المدينة » ، « 6 » اين مطلب را تأييد كرده است . مسعودى روايتى نقل كرده كه بنا بر آن ، شهادت آن حضرت به دست ام فضل ، در زمانى رخ داده كه امام از مدينه به بغداد نزد معتصم آمده بود . « 7 » ام فضل پس از شهادت امام ، به پاس اين عمل خود به حرم خليفه پيوست . « 8 » اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه ام فضل در زندگى مشترك خود با امام جواد عليه السّلام از دو جهت ناكام مانده بود : نخست آن كه از آن حضرت داراى فرزندى نشد . دوم آن كه امام نيز چندان توجهى به وى نداشت و فرزندانش عموما از ام ولدهاى آن حضرت متولد شدند . ام فضل يك بار ( گويا از مدينه ) نامه‌اى نگاشت و از امام نزد مأمون شكايت كرد و از اين كه امام چند كنيز دارد گله نمود ، ولى مأمون در جواب او نوشت :

--> ( 1 ) . الارشاد ، ص 326 ( 2 ) . الفصول المهمّه ، مالكى ، ص 276 ( 3 ) . تاريخ گزيده ، صص 205 - 206 ( 4 ) . الائمه الاثنى عشر ، ابن طولون ، ص 103 ؛ شذرات الذهب ، ج 2 ، ص 48 ( 5 ) . بحار الانوار ، ج 50 ، ص 8 ( 6 ) . الفصول المهمّه ، ص 275 ( 7 ) . مروج الذهب ، ج 3 ، ص 464 ( 8 ) . الائمه الاثنى عشر ، ابن طولون ص 104 ؛ الفصول المهمّه ، ص 276 . ام فضل ، خواهرزادهء معتصم بود .